Terapia NDT-Bobath i Baby Bobath w Lesznie

Czym jest koncepcja NDT-Bobath

Koncepcję stworzyli Berta Bobath – wnikliwa obserwatorka postawy, ruchu i napięcia mięśniowego – oraz jej mąż, lekarz Karel Bobath. Oboje urodzili się w Berlinie, a przez kilkadziesiąt lat pracowali w Londynie. W 1951 roku założyli ośrodek terapii, z którego wyrosło dzisiejsze Bobath Centre. Od ich nazwiska pochodzi nazwa metody, a skrót NDT oznacza Neuro-Developmental Treatment, czyli terapię neurorozwojową.

Mówimy o koncepcji, a nie o zestawie gotowych ćwiczeń. Według Neuro-Developmental Treatment Association (NDTA) to podejście „hands-on”, oparte na wiedzy o rozwoju ruchowym, kontroli ruchu i uczeniu się ruchu. Terapeuta najpierw analizuje, jak dziecko się porusza i co sprawia mu trudność, a potem dobiera sposób pracy do jego potrzeb.

Ważne: dziecko jest w terapii aktywne – to ono się rusza, a ja tylko ułatwiam i podpowiadam ruch. Dlatego zajęcia dopasowuję do jego nastroju, wieku i możliwości.

NDT Baby Bobath – terapia od pierwszych tygodni życia

Baby Bobath to zastosowanie koncepcji NDT-Bobath u niemowląt. Brytyjskie Bobath Centre prowadzi wczesną interwencję dla dzieci od urodzenia i podkreśla, że im wcześniej zaczyna się terapię, tym większy może być jej pozytywny wpływ na zdrowie i samopoczucie dziecka. Układ nerwowy niemowlęcia rozwija się bardzo szybko, dlatego pierwsze miesiące życia to dobry czas na wsparcie.

U najmłodszych dzieci terapia to przede wszystkim:

• ułatwianie kontroli główki i tułowia, symetrycznego ułożenia ciała i podporu na rączkach,
• wspieranie kolejnych etapów rozwoju – obrotów, pełzania, siadu i raczkowania,
• nauka rodziców pielęgnacji niemowlęcia według NDT-Bobath, bo to, jak dziecko jest noszone, podnoszone i układane, powtarza się wiele razy dziennie.

Wskazania: napięcie mięśniowe, asymetria, opóźniony rozwój

NDTA wskazuje, że z terapii NDT korzystają osoby z zaburzeniami ruchu i czucia, m.in. z mózgowym porażeniem dziecięcym. W moim gabinecie najczęściej pracuję tą metodą z niemowlętami i małymi dziećmi, u których występują:

Jak wygląda terapia NDT-Bobath

Wizyta trwa do 45 minut, a rodzic jest obecny przez cały czas. Przebiega w czterech krokach:

1. Rozmowa o dziecku

   Pytam o przebieg ciąży i porodu, dotychczasowy rozwój, sen, karmienie i o to, co Cię niepokoi.

2. Ocena rozwoju

   Obserwuję, jak dziecko porusza się samo, jak trzyma główkę, jak się podpiera i obraca. Oceniam napięcie mięśniowe i symetrię ciała.

3. Terapia w zabawie

   Prowadzę ruch dziecka w kolejnych pozycjach – na brzuszku, na plecach, na boku, w siadzie – i pokazuję, jakie reakcje chcemy u niego wywołać.

4. Nauka dla rodzica

   Ćwiczę z Tobą chwyty pielęgnacyjne i proste ćwiczenia NDT-Bobath do domu. Na kolejnych wizytach sprawdzamy postępy i zmieniamy zalecenia wraz z rozwojem dziecka.

Pielęgnacja wg NDT-Bobath: noszenie, podnoszenie, przewijanie

Niemowlę jest podnoszone, noszone i przewijane kilkadziesiąt razy dziennie. Jeśli robimy to w przemyślany sposób, każda z tych czynności staje się dla dziecka małym ćwiczeniem. Oto zasady, które pokazuję rodzicom najczęściej:

Czy terapia NDT-Bobath jest bezpieczna?

Terapia NDT-Bobath jest łagodna i opiera się na zabawie. Nie powinna boleć. Ruch prowadzę płynnie i w tempie dziecka, a gdy maluch jest zmęczony, głodny albo marudny, robimy przerwę. Zajęcia wyglądają jak wspólna zabawa, ale każda pozycja i każdy chwyt mają swój cel.

Na czym skupiam się w terapii NDT-Bobath?

Cele terapii ustalam indywidualnie, razem z rodzicami. Najczęściej pracujemy nad:

NDT-Bobath w badaniach i praktyce

Koncepcja NDT-Bobath jest stosowana na całym świecie od kilkudziesięciu lat, a NDTA szkoli terapeutów i wspiera badania nad metodą. Kilka przykładów publikacji:

• Niemowlęta z opóźnionym rozwojem ruchowym. W badaniu z udziałem 108 niemowląt w wieku 0–6 miesięcy (Parau i wsp., 2023) dzieci podzielono na trzy równe grupy: terapia Bobath, terapia Vojty oraz obie metody łączone. W grupach prowadzonych jedną metodą u wszystkich dzieci rozwój ruchowy osiągnął poziom odpowiedni do wieku do 7. miesiąca terapii. U niemowląt ze wzmożonym napięciem mięśniowym terapia Bobath pozwoliła osiągnąć ten poziom w ciągu 5 miesięcy w ponad połowie przypadków. Połączenie obu metod skróciło czas potrzebny na nadrobienie opóźnienia.
• Karmienie u dzieci z mózgowym porażeniem dziecięcym. W badaniu z udziałem 40 dzieci (Acar i wsp., 2022) dodanie ćwiczeń NDT-Bobath stabilizujących szyję i tułów do terapii karmienia wiązało się z większą poprawą kontroli tułowia i części umiejętności związanych z jedzeniem niż sama terapia karmienia.
• Przegląd badań. W przeglądzie literatury z lat 2000–2023 (Khanna i wsp., 2023) wśród 54 badań nad NDT u dzieci z mózgowym porażeniem dziecięcym 41 opisywało pozytywne wyniki, najczęściej w zakresie dużej motoryki, równowagi i kontroli postawy.

NDT-Bobath czy Vojta?

Obie metody stosuje się u niemowląt z zaburzeniami rozwoju ruchowego, ale pracują inaczej. W NDT-Bobath ułatwiam dziecku ruch w zabawie i codziennych czynnościach, a rodzice uczą się pielęgnacji, która wspiera rozwój przez cały dzień. Metoda Vojty wywołuje wrodzone wzorce ruchu przez ucisk określonych stref na ciele i nie wymaga aktywnej współpracy dziecka, a rodzice wykonują z nim w domu krótkie, regularne ćwiczenia.

Metodę dobieram po ocenie rozwoju, biorąc pod uwagę wiek dziecka, rozpoznanie, jego reakcję na terapię i możliwości rodziny. Mam certyfikaty obu metod, więc często je łączę – na przykład ćwiczenia Vojty uzupełniam zasadami pielęgnacji według NDT-Bobath.